ลิขสิทธิ์ภาพถ่าย จะใช้อย่างไรให้ถูกต้อง

หลายคนที่เริ่มทำเว็บไซต์ งานกราฟิกต่างๆ หรือ แม้แต่การทำรายงาน หากต้องการมีภาพประกอบ สิ่งที่สะดวกที่สุดคือ การใช้ Google ช่วยหาภาพ คำถามที่ตามมาคือ Google มักจะมีข้อความเตือนว่า ภาพนี้อาจจะมีลิขสิทธิ์ หลายคนเริ่มไม่มั่นใจว่า แล้วจะรู้ได้อย่างไรว่าภาพไหนมีลิขสิทธิ์ และสามารถใช้งานได้หรือไม่

ก่อนอื่นมารู้จักเรื่อง ลิขสิทธิ์ขอภาพถ่ายกันก่อน
ภาพถ่ายถือเป็นงานที่ได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายลิขสิทธิ์ประเภทงาน ศิลปกรรม ซึ่งจะได้รับความคุ้มครองทันทีนับแต่สร้างสรรค์โดยไม่ต้องจดทะเบียน และเจ้าของลิขสิทธิ์จะมีสิทธิแต่ผู้เดียวในการทำซ้ำ?(ทำสำเนา เช่น copy ภาพถ่ายลงในหนังสือหรือสิ่งพิมพ์) ดัดแปลง (ทำสำเนาโดยเปลี่ยนรูปแบบใหม่ เช่น เปลี่ยนจากภาพ 2 มิติ เป็นภาพ 3 มิติ) และเผยแพร่ต่อ สาธารณชน เป็นต้น การกระทำอย่างหนึ่งอย่างใดดังกล่าวข้างต้นต้องได้รับอนุญาตจากเจ้าของ ลิขสิทธิ์ก่อน มิฉะนั้นจะถือเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์

ตามพระราชบัญญัติ ลิขสิทธิ์ พ.ศ.2537 นั้น เจ้าของลิขสิทธิ์ ได้แก่ ผู้ที่สร้างสรรค์งานลิขสิทธิ์ (ผู้ทำหรือก่อให้เกิดงานสร้างสรรค์ขึ้น) ผู้ว่าจ้างทำของ และผู้รับโอนงานลิขสิทธิ์ เป็นต้น

การคุ้มครองลิขสิทธิ์
มาตรา ๑๕ ภายใต้บังคับมาตรา ๙ มาตรา ๑๐ และมาตรา ๑๔ เจ้าของลิขสิทธิ์ย่อมมีสิทธิ แต่ผู้เดียวดังต่อไปนี้
(๑) ทำซ้ำหรือดัดแปลง
(๒) เผยแพร่ต่อสาธารณชน
(๓) ให้เช่าต้นฉบับหรือสำเนางานโปรแกรมคอมพิวเตอร์ โสตทัศนวัสดุ ภาพยนตร์ และสิ่งบันทึกเสียง
(๔) ให้ประโยชน์อันเกิดจากลิขสิทธิ์แก่ผู้อื่น
(๕) อนุญาตให้ผู้อื่นใช้สิทธิตาม (๑) (๒) หรือ (๓) โดยจะกำหนดเงื่อนไข อย่างใดหรือไม่ก็ได้ แต่เงื่อนไขดังกล่าวจะกำหนด ในลักษณะที่เป็นการจำกัดการแข่งขันโดยไม่เป็นธรรม ไม่ได้

การละเมิดลิขสิทธิ์
มาตรา ๒๗ การกระทำอย่างใดอย่างหนึ่งแก่งานอันมีลิขสิทธิ์ตามพระราชบัญญัตินี้ โดยไม่ได้รับอนุญาตตามมาตรา ๑๕ (๕) ให้ถือว่าเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ ถ้าได้กระทำดังต่อไปนี้
(๑) ทำซ้ำหรือดัดแปลง
(๒) เผยแพร่ต่อสาธารณชน

มาตรา ๓๑ ผู้ใดรู้อยู่แล้วหรือมีเหตุอันควรรู้ว่างานใดได้ทำขึ้นโดยละเมิดลิขสิทธิ์ของ ผู้อื่น กระทำอย่างใดอย่างหนึ่งแก่งานนั้นเพื่อหากำไร ให้ถือว่าผู้นั้นกระทำการละเมิดลิขสิทธิ์ ถ้าได้กระทำดัง ต่อไปนี้
(๑) ขาย มีไว้เพื่อขาย เสนอขาย ให้เช่า เสนอให้เช่า ให้เช่าซื้อ หรือเสนอให้เช่าซื้อ
(๒) เผยแพร่ต่อสาธารณชน
(๓) แจกจ่ายในลักษณะที่อาจก่อให้เกิดความเสียหายแก่เจ้าของลิขสิทธิ์
(๔) นำหรือสั่งเข้ามาในราชอาณาจักร

บทกำหนดโทษ
มาตรา ๖๙ ผู้ใดกระทำการละเมิดลิขสิทธิ์หรือสิทธิของนักแสดงตามมาตรา ๒๗ มาตรา ๒๘ มาตรา ๒๙ มาตรา ๓๐ หรือมาตรา ๕๒ ต้องระวางโทษปรับตั้งแต่สองหมื่นบาทถึงสองแสนบาท ถ้าการกระทำความผิดตามวรรคหนึ่งเป็น การกระทำเพื่อการค้า ผู้กระทำ ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่หกเดือนถึงสี่ปี หรือปรับตั้งแต่หนึ่งแสนบาทถึงแปดแสนบาทหรือทั้งจำทั้งปรับ

มาตรา ๗๐ ผู้ใดกระทำการอันละเมิดลิขสิทธิ์ตามมาตรา ๓๑ ต้องระวางโทษปรับตั้งแต่หนึ่งหมื่น บาทถึงหนึ่งแสนบาท ถ้าการกระทำ ความผิดตามวรรคหนึ่งเป็นการกระทำเพื่อการค้า ผู้กระทำต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่สามเดือนถึงสองปี หรือปรับตั้งแต่ ห้าหมื่นบาทถึงสี่แสนบาทหรือทั้งจำทั้งปรับ

นั่น หมายความว่า ถ้าภาพถ่ายใดๆ ขึ้นทะเบียนไว้แล้ว จะนำไปใช้ โดยเข้าข่าย 4 ข้อ ข้างต้น ก็ถือว่าผิดกฎหมาย?การนำมาทำซ้ำหรือเผยแพร่นั้น? ตามกฎหมายไทยถึงว่าผิดแน่นอน แต่จะมีการดำเนินคดีหรือไม่นั้นขึ้นอยู่กับเจ้าของลิขสิทธิ์นั้นๆ ดังนั้นการที่คุณจะนำภาพอะไร มาใช้งานโดยมีการเผยแพร่ อาจจะโดนเรียกร้องค่าลิขสิทธิ์ได้นะครับ? ส่วนการนำภาพมาตกแต่ง ถ้าเป็นการสร้างผลงานใหม่ขึ้นมาโดยใช้โปรแกรมตกแต่งรูปภาพ ไม่ใช่แค่ปรับสี หรือใส่ข้อความนิดหน่อย อันนี้อาจจะต้องมีการพิสูจน์กันว่าเป็นงานใหม่หรือว่าเป็นการคัดลอกงานขึ้นมาใช้ ซึ่งถ้าเอาแบบชัวร์ๆ เลย ก็แค่คุณไปถ่ายภาพมาเอง หรือภาพนั้นได้รับการอนุญาตจากเจ้าของลิขสิทธิ์เป็นที่เรียบร้อยแล้ว (ควรมีลายลักษณ์อักษรด้วยนะครับจะได้ไม่มีปัญหา) หรือถ้าเว็บไซต์คุณเป็นบริษัทในเครือกันกับเจ้าของรูปภาพ ส่วนใหญ่ก็จะได้รับอนุญาตให้ใช้งาน Resource ต่างๆ ของบริษัทแม่อยู่แล้วในสัญญาการทำงาน

บางคนอาจจะมีคำถามต่อไปว่า แล้วถ้าภาพถ่ายจากต่างประเทศหล่ะ อันนี้ก็ซับซ้อนไปอีก แต่ส่วนมาก ถ้าไม่ใช่ภาพถ่ายระดับมืออาชีพที่มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักจริงๆ ก็อาจจะไม่โดนฟ้องร้อง แต่จะมีภาพถ่ายอีกประเภท ที่มีขายกันตามเว็บไซต์ อันนี้อาจจะเรียกได้ว่า ภาพถ่ายที่มีสังกัด โดยเว็บไซต์ที่ขายภาพถ่ายเหล่านี้ จะทำตัวเป็นเหมือน โบรคเกอร์ คอยรักษาผลประโยชน์ให้กับเจ้าของภาพถ่าย กรณีที่มีการละเมิดลิขสิทธิ์ เว็บไซต์เหล่านี้จะเป็นตัวแทน ในการดำเนินการฟ้องร้อง เพื่อเรียกร้องค่าเสียหาย เพราะจะถือว่า ถาพถ่ายเหล่านั้น เป็นกรรมสิทธิ์ของผู้ดำเนินการ เว็บไซต์นั้นแล้ว ยกตัวอย่างเช่น

www.gettyimages.com
www.istockphoto.com
www.dreamstime.com
www.shutterstock.com
www.freedigitalphotos.net
www.thinkstockphotos.com

สำหรับเว็บไซต์เหล่านี้ จะเปิดให้ช่างภาพ หรือ คนที่ชอบถ่ายภาพ สามารถสมัครสมาชิกเพื่อเป็นช่างภาพได้ โดยส่วนใหญ่จะให้มีการสอบด้วย ซึ่งเงื่อนไขตรงนี้จะต่างกันไป โดยทางเว็บไซต์จะแบ่งส่วนแบ่งให้ หากมีผู้ซื้อภาพนั้น ส่วนวิธีการซื้อภาพนั้น ติดตามได้ในบทความต่อไป